Chaos dreigt bij de Belastingdienst, kopt de krant. Omdat het kabinet en het parlement het nog altijd oneens zijn over nieuwe belastingregels. Eind deze maand moet de Belastingdienst beginnen met het versturen van de voorlopige aanslagen aan burgers en bedrijven. Verandert er daarna nog iets aan de tarieven, zullen volgend jaar meer naheffingen of teruggaven door de toch al overbelaste Belastingdienst moeten worden verwerkt.
Met het oog op de presentatie van het belastingplan voor 2027 zou het kabinet het liefst vooraf hebben geweten dat er voldoende steun is in het parlement. Na een zoveelste overlegronde afgelopen weekeinde is die zekerheid er dus nog steeds niet.
Daarnaast vers van de pers: de Raad van State komt met een vernietigend oordeel over het kabinetsplan om een nieuwe vermogenswinstbelasting via box 3 in te voeren. Doorzetten van het plan wordt afgeraden omdat het te snel en niet zorgvuldig gaat.
Afgelopen vrijdag bezocht ik het Nationaal BTW Congres. Indrukwekkend is altijd het vereenvoudigde (!) plaatje dat Pieter Bouwhuis, hoofd Btw en Overdrachtsbelasting bij het directoraat-generaal voor Fiscale Zaken (DGFZ), elk jaar schetst over het proces van onze nationale wetgeving met daarin 29 stappen: de gang van regeerakkoord via meerdere toetsen, adviezen, Raden, parlementaire behandelingen met eventuele amendementen tot finale stemming en dan via de Koning, de Staatssecretaris, de Minister van Justitie tot uiteindelijk publicatie in het Staatsblad.
Geruststellend is de gedachte dat wetgeving in ons land formeel bezien nog altijd gedegen is, hoewel verbazingwekkend in dit verband in het Belastingplan 2027 een maatregel te lezen als verhoging van het lage naar het hoge Btw-tarief bij ballonvaarten (werkelijk materieel?).
Verontrustend bij de Belastingdienst is evenwel de wetenschap dat daar nog wel wat meer uitdagingen liggen dan alleen het bovenstaande. De noodzakelijke vernieuwing van oude ICT-systemen verloopt traag. Nieuwe belastingmaatregelen zijn tot in elk geval 2029 onuitvoerbaar. Onder het gesternte van wispelturige en opportune politiek blijven strakke planningen een uitdaging. Ook externe partijen als banken hebben de grootste moeite hun ICT-systemen aan te passen aan de wijzigende box 3 informatiebehoeften.
Onlangs was Jasper Graaff, tot vorige maand voorzitter van de kennisgroep Invordering bij de Belastingdienst, te gast bij Buitenhof. Hij openbaarde de achterstand van zo’n € 25 miljard die de Belastingdienst heeft bij de invordering van uitstaande belastingschulden omdat de Belastingdienst verstrikt raakt in de afhandeling van allerhande bezwaar- en beroepsprocedures en een, als bezuinigingen doorgaan toenemend, personeelstekort met bijgevolg een pakkans van 1 op de 300 jaar!
Klinkt goed zou je denken, maar dit zal ongetwijfeld notoire belastingontwijking in de hand werken.
Je heil dan maar zoeken in AI om in de controlecapaciteit te voorzien? Ondanks de voordelen is de AI-koers nog zeker niet gelopen als je let op de risico’s en toch zeker ook de beperkingen op het vlak van beheersbaarheid en privacy.
Duidelijk is wel dat de Belastingdienst in toenemende mate over data gaat beschikken. Denk bijvoorbeeld aan het ViDA-pakket, VAT (BTW) in the Digital Age (zie ook eerder in deze Nieuwsbrief), een grootschalige hervorming van het Europese btw-stelsel met elektronisch factureren (E-invoicing) en real-time digitale rapportage. Ondernemers worden per 1 juli 2030 verplicht elektronische facturen uit te wisselen bij grensoverschrijdende transacties met andere ondernemers (B2B) en, als streefdatum, ook voor de binnenlandse transacties (!). Per 1 juli 2030 voor intracommunautaire transacties respectievelijk 1 juli 2031 voor binnenlandse transacties volgt dan de verplichte real-time rapportage van factuurgegevens aan de Belastingdienst.
Dit lijkt nog ver weg maar het advies blijft tijdig na te gaan of uw systemen in staat zijn om gestructureerde elektronische facturen te genereren, te valideren, te verzenden, te ontvangen en te verwerken, en waar nodig vervolgens aan te passen aan de verplichtingen voor digitale rapportage. Voor ondernemingen met buitenlandse transacties is deze uitdaging bijzonder relevant, omdat de Nederlandse tijdlijn samenvalt met de invoering van nieuwe Europese vereisten die voortvloeien uit ViDA. En niet in de laatste plaats: laat uw data op orde zijn.
In de (snel) veranderende economie kan het zonder meer geen kwaad eens stil te staan bij uw data. Onderwerp bij bovengenoemd Congres was onder meer de claim van € 887 miljoen over de periode 2015 tot 2021 die het Italiaanse Openbaar Ministerie (OM) in 2025 neer heeft gelegd bij Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram.
Kern van het betoog is dat gebruikers die instemmen met het gebruik van hun data (door in dit geval Meta, bijvoorbeeld voor reclamedoeleinden) eigenlijk een commercieel contract met Meta sluiten. In ruil voor toegang tot Facebook of Instagram zijn gebruikers verplicht om Meta toegang te geven tot hun persoonlijke informatie. In navolging van een eerdere Europese rechtszaak waarbij afvalinzamelaars oude metalen doorverkochten die zij in afval vonden en daarover btw verschuldigd werden, wordt gesteld dat de handel in persoonsgegevens eenzelfde soort ruilhandel is waarover volgens het Italiaanse OM btw moet worden betaald.
Na een eerste analyse begon de Europese Commissie eind 2025 haar houding te herzien en zette de deur op een kier voor een mogelijke EU-brede visie op btw over gebruikersdata. Februari dit jaar gaf Staatssecretaris Heijnen in reactie op Kamervragen aan dat Nederland voorlopig geen btw heft op de gratis toegang tot sociale media in ruil voor data. Gezien het grensoverschrijdende karakter van digitale diensten is het essentieel dat alle EU-lidstaten dezelfde benadering hanteren.
Daarbij is het bepalen van de werkelijke monetaire waarde van persoonsgegevens als maatstaf voor de heffing uiterst complex. Mocht het echter toch zover komen, heeft Nederland er een slordige 18 miljoen ondernemers bij en gaan we collectief (elektronische) facturen sturen en de voorbelasting op onze smartphones terugvragen.
Leuker kunnen ze het niet maken maar we zijn meer gebaat bij weldoordachte wetgeving. Liefst met visie.