Wat kan de accountant vandaag wat hij gisteren niet kon?

29-09-2026 Pieter de Kok Blog

Het tempo waarin nieuwe AI-toepassingen voor accountants worden aangekondigd, begint bijna vermoeiend te worden. Eerst kregen we copilots, vervolgens agents en inmiddels zijn we aanbeland bij complete agentic platforms. Ook DataSnipper beweegt nadrukkelijk die kant op. Werkzaamheden die accountants voorheen zelf uitvoerden, kunnen steeds verder door software worden voorbereid of uitgevoerd.

Op zichzelf is daar weinig mis mee. Integendeel. Accountants besteden nog altijd veel tijd aan werkzaamheden die zich uitstekend lenen voor automatisering. Documenten verzamelen, gegevens uit facturen halen, aansluitingen maken en informatie uit verschillende bronnen met elkaar vergelijken: als technologie dat sneller kan, moeten we daar vooral gebruik van maken.

Waar ik meer moeite mee heb, is het gehijg dat er inmiddels omheen is ontstaan. Iedere nieuwe stap in automatisering lijkt direct een volgende revolutie in het accountantsvak te moeten zijn. Terwijl de vraag volgens mij veel eenvoudiger is: wat kan de accountant hierdoor inhoudelijk wat hij gisteren niet kon?

Dat onderscheid is belangrijk. Wanneer een accountant vroeger vier uur nodig had om een bepaalde controlewerkzaamheid uit te voeren en software brengt dat terug naar één uur, hebben we drie uur gewonnen. Dat is waardevol. Het kantoor kan efficiënter werken, de accountant houdt tijd over voor andere werkzaamheden en mogelijk kunnen ook de kosten van een controle omlaag.

Maar inhoudelijk hoeft er nog helemaal niets veranderd te zijn. Misschien gebruiken we dezelfde informatie, voeren we in wezen dezelfde controle uit en komen we uiteindelijk tot dezelfde conclusie. Alleen sneller.

Dat is automatisering en daar hebben accountants al veel langer ervaring mee. Excel nam rekenwerk over, auditsoftware hielp bij selecties en data-analysetools maakten het mogelijk om grote hoeveelheden transacties sneller te onderzoeken. AI voegt daar nieuwe mogelijkheden aan toe, maar niet iedere geautomatiseerde werkstap verandert daarmee het vak.

Interessanter wordt het wanneer technologie daadwerkelijk nieuwe mogelijkheden creëert. Wanneer we risico’s kunnen ontdekken die eerder buiten beeld bleven, verschillende databronnen op grote schaal met elkaar kunnen verbinden of patronen kunnen vinden die in duizenden transacties voor een mens nauwelijks zichtbaar zijn. Dan hebben we het niet alleen over tijd besparen, maar over een accountant die iets kan wat voorheen praktisch niet mogelijk was.

Tegenover die mogelijke winst staat bovendien een vraag waar ik in alle enthousiaste verhalen over efficiency veel minder over hoor. Een deel van het werk dat we nu zo graag automatiseren, is namelijk ook het werk waarmee accountants hun vak leren.

Neem iets eenvoudigs als het controleren van een factuur. Een jonge accountant zoekt de boeking erbij, vindt de factuur, vergelijkt bedragen en data, zoekt de betaling en bekijkt eventueel een contract of bestelling. Dat is repeterend werk en dus een logische kandidaat voor automatisering.

Maar tijdens al dat zoeken gebeurt ook iets anders. Die accountant leert de administratie kennen. Na tientallen of honderden documenten ontstaat gevoel voor hoe transacties normaal verlopen. Je ziet welke leveranciers regelmatig terugkomen, welke omschrijvingen gebruikelijk zijn en hoe facturen, boekingen en betalingen zich tot elkaar verhouden. Als iets niet aansluit, moet je uitzoeken waarom. Vaak is daar een eenvoudige verklaring voor. Soms niet.

Die kennis ontstaat niet tijdens één training en staat ook niet als afzonderlijke werkstap in een controledossier. Ze ontstaat door ervaring.

Wanneer software steeds meer van dat voorbereidende werk overneemt, verdwijnt die ervaring niet noodzakelijkerwijs, maar ze ontstaat ook niet meer vanzelf. Daar zullen accountantskantoren dus iets tegenover moeten zetten.

Dat vind ik een veel interessantere discussie dan de zoveelste claim over het aantal uren dat met AI kan worden bespaard. De senior accountant die vandaag een door software gemaakte aansluiting beoordeelt, heeft vaak jarenlang zelf dergelijke aansluitingen gemaakt. Hij weet daardoor waar het mis kan gaan en heeft een referentiekader opgebouwd om afwijkingen te herkennen. De junior die vandaag begint, krijgt steeds vaker een reeds voorbereid resultaat voorgelegd.

Natuurlijk kan ook die junior leren om dat resultaat kritisch te beoordelen. Maar dan moeten we wel nadenken over hoe hij de kennis opbouwt die daarvoor nodig is. Alleen zeggen dat de accountant verantwoordelijk blijft en dat er altijd een human in the loop zit, vind ik daarvoor te gemakkelijk. Een mens aan het einde van een proces zetten, betekent nog niet automatisch dat die mens begrijpt wat er eerder in dat proces is gebeurd.

Misschien moeten we daarom anders naar de businesscase van AI in audit kijken. Niet alleen berekenen hoeveel uren een toepassing bespaart, maar ook nadenken over wat er met kennis, ervaring en begrip gebeurt wanneer werkzaamheden verdwijnen. Soms zal de conclusie simpel zijn dat een handmatige activiteit weinig toevoegt en zonder bezwaar kan worden geautomatiseerd. Soms zal blijken dat juist tijdens die activiteit belangrijke kennis over een cliënt, administratie of proces wordt opgebouwd.

Dat betekent niet dat we uit nostalgie junior accountants weer dagenlang facturen moeten laten afvinken. Het betekent wel dat efficiency niet de enige maatstaf kan zijn.

En juist daarom mag het van mij allemaal iets minder hijgerig. DataSnipper, AI-agents en andere toepassingen kunnen accountants ongetwijfeld veel tijd besparen. Dat is goed nieuws. Maar tijd besparen is nog iets anders dan het accountantsvak verbeteren.

De interessantste toepassingen zijn wat mij betreft uiteindelijk niet degene die vooral bestaande werkzaamheden sneller uitvoeren. Het zijn de toepassingen die accountants in staat stellen betere vragen te stellen, meer relevante informatie te onderzoeken en sterker onderbouwde conclusies te trekken.

Daarom blijf ik bij één simpele vraag wanneer de volgende AI-revolutie voor accountants wordt aangekondigd:

Wat kan de accountant hierdoor inhoudelijk wat hij gisteren niet kon?

En misschien moeten we daar voortaan nog één vraag naast zetten: wat hoeft de accountant vandaag niet meer zelf te doen, maar had hij misschien wel nodig om zijn vak morgen goed te kunnen uitoefenen?

Pieter de Kok
Geschreven door:

Pieter de Kok