Welke accountant past bij een datagedreven onderneming?

9-11-2026 Pieter de Kok Blog

Uw onderneming werkt steeds slimmer met data. Maar werkt uw accountant eigenlijk wel op dezelfde manier?

Steeds meer ondernemingen investeren in hun financiële en operationele informatievoorziening. ERP-systemen worden gekoppeld, dashboards geven dagelijks inzicht in omzet, marges en prestaties, financiële afdelingen automatiseren hun processen en ondernemers willen steeds sneller begrijpen wat er achter hun cijfers gebeurt. De jaarrekening is voor deze ondernemingen allang niet meer het enige moment waarop financiële informatie betekenis krijgt. Toch kan de jaarlijkse accountantscontrole nog verrassend traditioneel aanvoelen, met uitgebreide informatieverzoeken, losse Excel-overzichten en steekproeven op transacties die de onderneming zelf misschien al dagelijks analyseert.

Dat roept een vraag op die ik in gesprekken met ondernemers en financieel directeuren eigenlijk vaker zou willen horen. Als een onderneming steeds meer datagedreven werkt, welke accountant past daar dan bij? Is dat vooral een accountant die handig is met moderne technologie, of vraagt het om een andere manier van kijken naar de onderneming, haar processen en de risico’s achter de financiële cijfers?

Na ruim dertig jaar in het accountantsvak denk ik dat het antwoord vooral in dat laatste zit. Een datagedreven onderneming heeft behoefte aan een accountant die begrijpt hoe haar processen en systemen werken, beschikbare data effectief weet te gebruiken bij de jaarrekeningcontrole en tegelijkertijd kritisch genoeg blijft om vast te stellen of die data ook daadwerkelijk betrouwbaar is.

Ondernemingen veranderen sneller dan hun accountantscontrole

In mijn loopbaan heb ik honderden jaarrekeningcontroles uitgevoerd en veel ondernemingen zien veranderen.

Vroeger verzamelden ondernemingen financiële informatie voornamelijk in de administratie en rapporteerden ze daar achteraf over. Tegenwoordig leggen allerlei operationele systemen gegevens vast over orders, leveringen, betalingen, voorraadbewegingen en personeelsmutaties. Samen vormen deze gegevens de bouwstenen van de financiële verslaggeving.

Voor een CFO, financieel directeur of DGA is die verandering inmiddels dagelijkse praktijk. De financiële afdeling houdt zich steeds minder uitsluitend bezig met het verwerken van transacties en steeds meer met het begrijpen, analyseren en verklaren van informatie. Dat lukt niet bij iedere onderneming even goed, maar de richting is duidelijk.

Dan blijft het opmerkelijk wanneer de accountantscontrole nog grotendeels wordt georganiseerd rondom het afzonderlijk opvragen van documenten en het controleren van geselecteerde boekingen. Natuurlijk blijven documentatie, steekproeven en professioneel oordeel belangrijk. Maar wanneer een onderneming beschikt over uitgebreide digitale transactiedata, mag je van een accountant verwachten dat hij onderzoekt hoe die informatie kan bijdragen aan een betere risicoanalyse en een gerichtere controle.

De vraag aan een potentiële accountant zou daarom niet alleen moeten zijn hoeveel ervaring het kantoor heeft met ondernemingen van vergelijkbare omvang of uit dezelfde sector. Minstens zo interessant is hoe de accountant de beschikbare gegevens daadwerkelijk wil gebruiken bij het uitvoeren van de controle.

Een dashboard maakt een accountant nog niet datagedreven

Vrijwel ieder accountantskantoor zal tegenwoordig aangeven dat het data-analyse gebruikt. Sommige kantoren hebben gespecialiseerde teams, andere beschikken over geavanceerde software of presenteren dashboards waarmee opvallende transacties zichtbaar worden gemaakt. Dat zijn positieve ontwikkelingen, maar ze vertellen nog niet zoveel over de manier waarop de accountantscontrole daadwerkelijk is ingericht.

Een accountantskantoor wordt wat mij betreft niet datagedreven omdat er een data-analist op de loonlijst staat of omdat er tijdens de controle een dashboard wordt getoond. De echte vraag is of beschikbare data vanaf het begin invloed heeft op de risicoanalyse, de keuzes in het controleprogramma en de werkzaamheden die accountants vervolgens uitvoeren.

Neem een handels- of productieonderneming waarin dagelijks duizenden orders, leveringen en facturen worden verwerkt. De financiële afdeling gebruikt deze informatie mogelijk al om omzetontwikkelingen, voorraadposities en marges te volgen. Voor de accountant ligt er dan een kans om dezelfde onderliggende transactiestromen vanuit een ander perspectief te onderzoeken.

Sluiten de geregistreerde leveringen aan op de facturatie? Zijn er opvallende verschillen tussen verkoopprijzen en gerealiseerde marges? Welke transacties volgen niet het gebruikelijke proces? En zijn er boekingen die afwijken van de patronen die we op basis van onze kennis van de onderneming verwachten?

Dat betekent niet dat het analyseren van alle transacties automatisch voldoende controle-informatie oplevert. De accountant moet ook vaststellen of de gebruikte gegevens volledig en nauwkeurig zijn en of de analyses daadwerkelijk geschikt zijn voor het betreffende controledoel. Maar juist de combinatie van proceskennis, data-analyse en professioneel oordeel maakt een datagedreven controle waardevol.

Een goede accountant begrijpt ook wat uw dashboards niet vertellen

Er zit nog een andere kant aan datagedreven ondernemen die naar mijn mening regelmatig wordt onderschat. Meer dashboards, rapportages en geautomatiseerde processen betekenen niet automatisch dat de onderliggende informatie betrouwbaar is.

Een onderneming kan een uitstekend dashboard hebben dat dagelijks inzicht geeft in omzet, marges en werkkapitaal, terwijl achter diezelfde cijfers handmatige correcties, onvolledige systeemkoppelingen of verschillende definities schuilgaan. Het management kan deze informatie prima gebruiken, maar de accountant moet mogelijk aanvullende werkzaamheden uitvoeren voordat hij de gegevens als controle-informatie kan gebruiken.

Een accountant die past bij een datagedreven onderneming moet daarom niet alleen kijken naar de uitkomsten van analyses, maar ook naar de herkomst van de gegevens. Welke systemen vormen de bron? Hoe komen gegevens vanuit de operationele processen uiteindelijk in de financiële administratie terecht? En welke controles waarborgen dat de organisatie de informatie volledig en juist verwerkt?

Daarmee raken we aan twee werelden die ondernemingen nog regelmatig afzonderlijk organiseren: de wereld van IT en data enerzijds en die van Finance en interne beheersing anderzijds.

Juist op dat snijvlak kan een accountant relevante vragen stellen. Niet omdat hij de informatievoorziening van de onderneming moet ontwerpen of de rol van de financieel directeur overneemt, maar omdat hij onafhankelijk moet kunnen beoordelen in hoeverre de gegevens en processen een betrouwbare basis vormen voor de jaarrekening.

Waarom ontdekken we soms pas tijdens de controle welke data beschikbaar is?

Wat ik zelf een van de merkwaardigste gewoonten in ons vak vind, is dat we soms pas tijdens de uitvoering van de jaarrekeningcontrole ontdekken welke gegevens beschikbaar zijn en hoe we die kunnen gebruiken.

Een accountantskantoor accepteert een opdracht, stelt een controleplanning op en gaat vervolgens aan de slag met het verzamelen van informatie. Pas daarna wordt duidelijk dat de onderneming over uitgebreide transactiebestanden beschikt waarmee bepaalde risico’s mogelijk veel gerichter onderzocht hadden kunnen worden. Terwijl juist die informatie al bij het ontwerpen van de controleaanpak relevant had kunnen zijn.

Bij Coney Minds proberen we daarom vanaf het begin samen met de onderneming te begrijpen hoe de belangrijkste processen zijn ingericht, welke data beschikbaar is en welke analyses onderdeel kunnen worden van het controleprogramma. Onze Audit Workshop is ontwikkeld om accountants, data-analisten en de betrokken medewerkers van de onderneming hierover met elkaar in gesprek te brengen, voordat de controlewerkzaamheden definitief worden uitgewerkt.

Dat vraagt om een andere manier van samenwerken. De accountant moet bereid zijn vroegtijdig inhoudelijke vragen te stellen, de onderneming moet inzicht kunnen geven in haar systemen en processen, en beide partijen moeten begrijpen dat niet iedere dataset automatisch bruikbaar is voor de controle.

Soms blijkt een proces uitstekend geschikt voor data-analyse. Soms zijn de gegevens onvoldoende betrouwbaar of is een andere controleaanpak effectiever. Ook dat is een waardevolle uitkomst, zolang die afweging bewust en tijdig wordt gemaakt.

Wat krijgt de onderneming eigenlijk terug?

Een jaarrekeningcontrole heeft een duidelijk doel: de accountant moet voldoende zekerheid verkrijgen om een onafhankelijk oordeel te geven over de jaarrekening. Dat doel verandert niet wanneer de accountant data-analyse, process mining of andere technologie inzet. Toch kan de manier waarop de accountant de controle uitvoert voor de onderneming wel degelijk verschil maken.

Wanneer een accountant relevante transactiestromen analyseert, kan hij patronen en ontwikkelingen ontdekken die ook voor de CFO, financieel directeur of ondernemer interessant zijn. Denk aan opvallende ontwikkelingen in marges, afwijkingen bij het verwerken van betalingen of transacties die regelmatig buiten de gebruikelijke procesroute verlopen.

Niet iedere observatie is een controlebevinding en niet iedere afwijking vraagt om een maatregel. Maar het zou jammer zijn wanneer relevante inzichten uitsluitend in het controledossier terechtkomen, terwijl de onderneming daar mogelijk zelf ook iets van kan leren. Daarom delen we bij Coney Minds waar relevant onze analyse-uitkomsten met cliënten, onder andere via Tableau-dashboards en onze Story of the Audit. Zo kunnen we bespreken wat we hebben onderzocht, welke patronen we zien en welke vragen dat oproept.

De accountant moet daarbij vanzelfsprekend zijn onafhankelijke positie bewaken. Hij is geen vervanger van de businesscontroller en neemt geen managementbeslissingen. Maar hij kan wel een interessant aanvullend perspectief bieden op de gegevens die de onderneming zelf dagelijks gebruikt.

Vijf vragen die u aan uw toekomstige accountant zou moeten stellen

Wanneer ik een CFO, financieel directeur of DGA zou adviseren bij het selecteren van een accountant, zou ik niet beginnen met een presentatie over de nieuwste auditsoftware. Ik zou vooral willen begrijpen hoe het kantoor in de praktijk werkt en of de accountants daadwerkelijk aansluiten bij de manier waarop de onderneming wordt aangestuurd.

Daarbij zou ik in ieder geval vijf vragen stellen:

1. Hoe gebruikt u onze financiële en operationele data bij de risicoanalyse en het opstellen van het controleprogramma?

Het antwoord maakt duidelijk of data-analyse vanaf het begin onderdeel is van de controleaanpak of vooral tijdens de uitvoering als aanvullende techniek wordt ingezet.

2. Hoe stelt u vast dat de gegevens uit onze systemen betrouwbaar zijn?

Een datagedreven accountant moet kunnen uitleggen hoe hij de volledigheid en juistheid van gegevens beoordeelt en welke aandacht hij besteedt aan systeemkoppelingen, gegevensverwerking en interne beheersing.

3. Werken uw accountants en data-analisten vanaf het begin samen aan onze controle?

Het gaat niet alleen om de aanwezigheid van technische specialisten, maar vooral om de vraag of zij hun kennis daadwerkelijk inzetten om risico’s te beoordelen en controlewerkzaamheden te ontwerpen.

4. Welke inzichten uit uw controle deelt u gedurende het jaar met onze financiële afdeling?

Een goede samenwerking vraagt om transparantie over relevante analyses, bevindingen en risico’s. Daarmee kan de controle ook aanleiding geven tot een inhoudelijk gesprek over processen en interne beheersing, zonder dat de onafhankelijke rol van de accountant verandert.

5. Hoe past u uw controleaanpak aan op de manier waarop onze onderneming werkt?

Een organisatie met een geïntegreerd ERP-systeem en uitgebreide transactiedata vraagt om andere accenten dan een onderneming waarin veel processen nog handmatig verlopen. Een passende controleaanpak houdt rekening met de aard, omvang en complexiteit van de onderneming en de kwaliteit van de beschikbare informatie.

De antwoorden op deze vragen zeggen naar mijn mening meer over de geschiktheid van een accountantskantoor dan de aanwezigheid van een modern dashboard of een indrukwekkende lijst met technologieën.

De onderneming van vandaag verdient een accountant die haar begrijpt

Toen we in 2005 met Coney Minds begonnen, waren we ervan overtuigd dat accountants veel meer konden doen met de gegevens die ondernemingen dagelijks produceren. Niet omdat technologie op zichzelf zo interessant is, maar omdat je als accountant meer kunt begrijpen van een onderneming wanneer je verder kijkt dan de saldibalans en afzonderlijke bewijsstukken.

Ruim twintig jaar later beschikken ondernemingen over mogelijkheden die we destijds nauwelijks konden voorzien. Toch zie ik dat de manier waarop accountants hun controles organiseren niet altijd in hetzelfde tempo is meegegroeid. En dat vind ik opmerkelijk, zeker wanneer je bedenkt hoeveel aandacht er binnen ons vak inmiddels wordt besteed aan digitalisering, data-analyse en kunstmatige intelligentie.

Misschien moeten we daarom bij de selectie van een accountant wat minder praten over welke software een kantoor gebruikt en wat meer over de vragen die accountants stellen. Willen ze werkelijk begrijpen hoe transacties door een organisatie lopen? Zijn ze nieuwsgierig naar de gegevens achter de financiële rapportages? En zijn ze bereid hun controleaanpak anders in te richten wanneer nieuwe inzichten daar aanleiding toe geven?

Na ruim dertig jaar in het accountantsvak ben ik er nog steeds van overtuigd dat vooral de nieuwsgierigheid, vakkennis en het professionele oordeel van de accountant de kwaliteit van een controle bepalen. Data-analyse kan die kwaliteiten versterken, maar nooit vervangen. Een datagedreven onderneming heeft daarom niet per definitie behoefte aan een accountant met de meest geavanceerde technologie, maar vooral aan een accountant die begrijpt hoe de onderneming werkt en die beschikbare technologie daadwerkelijk weet te benutten.

En misschien is dat wel de belangrijkste vraag die een CFO of ondernemer aan een toekomstig accountantskantoor kan stellen: begrijpt u hoe wij vandaag ondernemen, en hoe gaat u die kennis gebruiken om onze jaarrekening te controleren?

Bij Coney Minds proberen we die vraag al ruim twintig jaar te beantwoorden met onze aanpak van Data Driven Auditing, waarin vakkennis, data en samenwerking elkaar versterken.

Pieter de Kok
Geschreven door:

Pieter de Kok