Soms lees je een artikel en denk je: oké, dit is er weer zo één.
Zo’n stuk dat suggereert dat software nu écht volwassen wordt, dat autonomie om de hoek kijkt en dat menselijke tussenkomst binnenkort vooral nog sentimentele waarde heeft. Het FD stelde onlangs precies die vraag: heeft software eigenlijk nog toekomst of zijn we onderweg naar iets totaal anders?
En ja, dan gaat het gesprek al snel over autonome AI-agents. Systemen die niet alleen analyseren, maar ook handelen. Die zelf beslissingen nemen, workflows starten, data ophalen, scripts draaien, rapportages genereren en ondertussen vrolijk doorwerken terwijl jij slaapt. Zou dat ook voor interne monitoring en accounting werken? En hierop aansluitend; auditing?
De verleiding is groot om dan hardop te denken: kunnen we de auditschoenen niet gewoon alvast in de boom hangen?
De droom van de zelfcontrolerende organisatie
Het idee is aantrekkelijk. Een organisatie waarin interne systemen zichzelf controleren. Waar transacties realtime worden beoordeeld, afwijkingen automatisch worden onderzocht en risico’s direct worden gesignaleerd. Geen steekproeven meer, geen dossiers die achteraf worden dichtgeschreven, geen stress rond de jaarafsluiting.
In dat toekomstbeeld is de audit geen jaarlijkse exercitie meer, maar een permanent draaiend algoritme. Assurance-as-a-service. Altijd aan. Altijd zeker. Ik droom er jaren over en heb er al heel veel over geschreven.
Ook voor CFO’s klinkt dit als muziek in de oren. Minder frictie, meer snelheid, lagere kosten. En eerlijk is eerlijk: technologisch komen we dichterbij dan ooit. De stap van ‘analyse’ naar ‘actie’ is gezet.
Maar juist daar wringt het.
Autonomie vergroot risico’s sneller dan zekerheid
Want hoe autonomer software wordt, hoe groter het risico dat niemand meer precies begrijpt waarom iets gebeurt. Autonome agents werken op basis van probabilistische modellen, contextafhankelijke beslissingen en impliciete aannames. Ze zijn niet foutloos, ze zijn vooral onvoorspelbaar op nieuwe momenten.
En dat is geen detail. Dat is precies waar audit over gaat.
Zodra software zelfstandig handelingen uitvoert; denk aan het aanpassen van boekingen, het blokkeren van transacties of het interpreteren van contracten, ontstaat een nieuw risicodomein. Niet alleen operationeel of IT-technisch, maar bestuurlijk en juridisch. Wie is verantwoordelijk als het systeem “logisch” handelde, maar materieel fout zat? Dit zijn denklijnen die nog verder moeten worden uitgewerkt in het verlengde van grotere verhaallijn;” continuous monitoring meets continuous auditing”.
Daar zit geen algoritmisch antwoord op. Dat is governance.
Waarom audit juist relevanter wordt
De ironie is dat deze ontwikkeling de audit niet overbodig maakt, maar fundamenteel belangrijker. Alleen verandert het object van controle.
We controleren straks niet meer primair transacties, maar beslissystemen. Niet alleen output, maar aannames. Niet alleen data, maar de manier waarop data worden gewogen, gecombineerd en vertaald naar actie. Hierop aansluitend; de jaarrekening wordt een real-time verantwoordingsmodel.
Dat vraagt andere vaardigheden. Minder afvinken, meer begrijpen. Minder dossierdenken, meer systeemdenken. En ingrijpend systeemdenken.
De auditor als iemand die kan uitleggen waar een model blind is, waar autonomie doorschiet en waar menselijk oordeel expliciet nodig blijft.
Dat is geen nostalgie. Dat is noodzaak. Bewegen we de kant op naar Agentic based accounting en auditing? Wellicht wel ,maar we hebben nog genoeg tijd om erover na te denken met elkaar.
De nieuwe rol: van controleur naar regisseur
In die zin hangen we bij Coney Minds de auditschoenen voorlopig nog níet in de boom. We trekken ze alleen anders aan.
De rol verschuift straks wellicht van uitvoerend controleren naar het ontwerpen, beoordelen en bewaken van betrouwbare beslisketens. Waarin data, modellen, processen en mensen samenkomen. Waarin autonomie mag, maar nooit zonder kaders. Waarin snelheid geen excuus is voor onbegrip.
Voor CFO’s betekent dit iets wezenlijks: zekerheid verdwijnt niet, maar verplaatst zich. Van de jaarrekening naar het beslissingsproces zelf. Van achteraf naar continu. Van papier naar data , maar hopelijk altijd met menselijk inzicht als sluitstuk.
Dus… einde van de audit?
Nee. Wel einde van het oude beeld van audit. Hoewel we hier de komende tien-tot vijftien jaar de tijd voor hebben.
De gedachte dat software “het wel overneemt” is begrijpelijk, maar te simpel. Technologie versnelt. Autonomie groeit. Maar hoe slimmer systemen worden, hoe belangrijker het wordt dat iemand kan uitleggen waarom we ze vertrouwen.
En dát blijft mensenwerk.
Dus ja, we zien de toekomst scherp tegemoet. Maar de auditschoenen? Die blijven voorlopig gewoon aan. Misschien iets moderner. Iets slimmer. Maar zeker niet in de boom.
